BEST Trafo - ASB Kimya Laboratuvarı
Best Transformers LogoBEST Transformatör A.Ş. - Enerji Projelerindeki Çözüm Ortağınız

ASB Kimya Laboratuvarı

ASB Kimya Laboratuvarı 1ASB Kimya Laboratuvarı 2ASB Kimya Laboratuvarı 3

Fabrikamızda; kalite kriterleri uluslararası standartlara uygun olan ve sertifikası bulunan yalıtım yağları kullanılmaktadır. Üretimi tamamlanan trafo ve reaktörlere; IEC, ASTM, VDE, ANSI, TEİAŞ ve diğer normların öngördüğü yalıtım yağları doldurulur. Yeni yağlar önce kalite testlerinden geçirilir, sonra filtre ve vakum işlemi uygulanarak; gaz, su ve diğer partiküllerden temizlenir. Yağın test sonuçları, standartlardaki limit değerleri karşıladıktan sonra dolum işlemine başlanır. Dolumu biten trafolardan yağ örnekleri alınarak, son kontroller için tekrar kalite testleri uygulanır. Fabrikamızın kimya laboratuvarında, modern cihazlarla yapılan test ve analizler şunlardır:

  1. Delinme gerilimi
  2. İç yüzey gerilimi
  3. Güç faktörü
  4. Asit miktarı
  5. Su miktarı
  6. Yoğunluk
  7. Renk sayısı
  8. Gaz analizleri
  9. Gaz analizi yöntemiyle arıza araştırması

YALITIM YAĞLARI

Transformatör, reaktör, regülâtör, kapasitör, elektrik kablosu, şalter ve diğer elektrik donanımında iki çeşit yalıtım sıvısı kullanılır:

  1. Madeni yağlar   (petrolden elde edilir.)
  2. Sentetik sıvılar  (kimyasal yollarla elde edilir.)

Yalıtım yağının görevleri:

  1. Yalıtım
  2. Soğutma
  3. Bilgi taşımak
  4. Ark söndürmek
  5. Malzemeyi korumak

Yağların öncelikli görevleri; elektriksel yalıtımı sağlamak ve ısı transferi yoluyla ısınan parçaları soğutmaktır. Aynı zamanda, elektrik donanımında meydana gelen arkları söndürür ve temas ettiği yüzeyleri korur. Trafoda meydana gelen; kısmi deşarjlar, arklar ve aşırı sıcak noktalar sırasında, bazı arıza gazları oluşarak yağ içinde çözünür. Çözünen bu gazların kalitatif ve kantitatif analizleri yapılarak, arızanın türü ve boyutu hakkında çok önemli bilgiler elde edilir. Bu şekilde, donanımla ilgili bilgi taşıyarak önemli bir görev daha yapar. Çoğu zaman trafonun açılmasına bile gerek kalmadan, gelişmekte olan birçok arızalar önceden bulunarak, gerekli önlemler alınabilir. Yağların kalitesini öğrenmek için bazı testlerin yapılması gerekir.

YAĞ TESTLERİ

Yalıtım yağları çeşitli nedenlerle kirlenir, bozulur veya yaşlanarak özelliklerini kaybeder ve görevini tam olarak yapamaz. Böyle yağlar, temas ettiği malzemeye hem zarar verir, hem de elektriksel izolasyonun zayıflamasına yol açar. Bu nedenle yağlar; taşıma, depolama sırasında ve işletmede kaldığı sürece, düzenli olarak denetimaltında tutulmalıdır. Özellikle işletmedeki trafo ve diğer donanımdan, periyodik olarak yağ ölçümlerinin yapılması yararlı olur. Trafonun uzun ömürlü olması, güvenli ve verimli şekilde çalışması, bu testlerin rutin şekilde yapılmasına bağlıdır.

Delinme Gerilimi: Belli koşullar altında ve enerjili iki elektrot arasında bulunan bir yalıtım yağının, delindiği veya dayandığı gerilimin volt olarak değeridir. Yağın izolasyon derecesini gösterir. Su ve partikül miktarı bu ölçümü etkiler.

Güç Faktörü: Yağa uygulanan sinüzoidal gerilim ile toplam akım arasındaki faz açısının kosinüsüdür. Yüksek bir değer, yağın kirlendiğini ve oksidasyon ürünlerinin varlığını gösterir. Bu test yapılırsa, yağın direncini ölçmeye gerek yoktur.         

Su Miktarı: Yağdaki su miktarının en az düzeyde olması gerekir. Yalıtım sistemine ve elektriksel dayanıma doğrudan etki eder. Oksidasyon ürünleri ve diğer kirlerle kararlı kompleksler yaparak, yağın güç faktörünü yükseltir.      

Asit Miktarı: Yağdaki asit içeren maddelerin toplam miktarının ölçülmesidir. Yüksek değerler; boya, vernik ve diğer yabancı maddelerle yağın kirlendiğini veya yaşlandığını gösterir. Bu maddeler, yağın yalıtım özelliğini bozar. Metallerin korozyona uğramasına ve selüloz kısmın erken yıpranmasına yol açar. Isı transferini de zorlaştırabilir.

Renk ve Görünüş: Yeni yağlarda kaliteyi göstermez. Servisteki yağlarda ise rengin koyulaşması; kirlenmeyi veya bozulmayı ya da her ikisini birden gösterir. Yağın temiz ve berrak olması gerekir. Yağın içinde su miktarı arttıkça bulanık bir görüntü oluşur. Eğer servisteki bir yağın görüntüsü bulanık ve delinme gerilimi normalse, bulanıklık oksidasyon ürünlerinin oluşturduğu çamurlardan meydana gelmiştir.        

İç Yüzey Gerilimi: Yağ ve su yüzeyleri arasından, yağ film yüzeyini çekerken kopması için gerekli olan kuvvettir. Servisteki yağlarda iç yüzey geriliminin düşmesi; yağın kirli olduğuna,  bozulduğuna veya yaşlandığına işaret eder.   

Viskozite: Sıvıların akmaya karşı gösterdiği dirençtir. Soğutma özelliğine direk etki eden bir özelliktir. Düşük viskoziteli yağlar daha iyi soğutma sağlar. Sıcaklık düştükçe viskozite yükseleceğinden, yağ dolaşımı yavaşlar ve soğutma işlemi zorlaşır. Bu nedenle, soğuk iklimlerde düşük viskoziteli yağlar kullanılmalıdır. Yağlar yaşlanmaya başlarken, oksidasyon ürünleri artacağı için viskozite yükselme eğilimi gösterir.

Parlama Noktası: Yağ buharının yanabildiği en düşük sıcaklıktır. Yağdaki uçucu ve hafif maddelerin varlığını gösterir. Sıcak ortamda çalışan trafolarda, parlama noktası yüksek olan yağlar gerekir.

Akma Noktası: Yağın akabildiği en düşük sıcaklıktır. Özellikle soğuk iklimde çalışan trafolarda, yağ dolaşımının kolay olması için, akma noktası düşük yağlar seçilir.

Anilin Noktası: Yağdaki aromatik bileşiklerin miktarı ve yağın çözücülüğü hakkında bilgi verir. Düşük değer, aromatik bileşiklerin fazla ve çözücülüğün daha yüksek olduğunu gösterir.       

Yoğunluk: Belli sıcaklıktaki bir yağın birim hacminin, kütlesine olan oranıdır. Soğuk iklimlerde, yoğunluğu sudan ve buzdan daha küçük olan yağlar kullanılmalıdır. Aksi durumda, su ve buz parçacıkları yağın içinde yüzeceği için özellikle iletken bölgelerde elektriksel deşarjlara yol açar.

Furanik Bileşikler: Kâğıt ve tahta gibi selüloz yalıtım maddelerinin bozulmasıyla oluşan kimyasal bileşiklerdir. Kâğıt sargıların durumu hakkında çok önemli bilgiler verir. Kâğıt kısımda bozulmalar arttıkça furanik bileşiklerin miktarı da artış gösterir.

Oksidasyon Stabilitesi (yaşlandırma): Bir yalıtım yağının hiç bozulmaya uğramadan, her türlü etki ve elektriksel gerilime karşı gösterdiği dayanma direncine stabilite denir. Laboratuvar ortamında yapay koşullar hazırlanarak, yağın yıllarca sürecek yaşlanma süreci kısaltılır. Örneğin; yağın içinden oksijen gazı geçirilir, sıcaklığı yükseltilir ve reaksiyonları hızlandırmak için katalizör maddeler kullanılır. İşlemin sonunda; çamur, tortu, asit ve güç faktörü gibi bazı testler yapılarak, yağın bozulma düzeyi araştırılır.

GAZ ANALİZLERİ

Bir hastalığın tanısında kan ölçümleri ne kadar önemli ise, bir trafo arızasını bulmada da gaz analizleri o kadar önemlidir. Bu yöntemle olası büyük arızaların önüne geçilerek, hasar ve zararların fazla büyümeden önlenmesi sağlanır. Henüz başlangıç aşamasında olan, yavaş ve sinsi biçimde gelişen çok küçük boyutlu arızalar, ancak gaz analizi yöntemiyle izlenebilir. Trafo servis dışına çıkarılmadan yağ örneği alınabilmesi, gaz analizi yöntemini daha üstün kılar.  

Bazı gazlar ancak bazı arıza veya olaylar sunucunda oluşur. Arızanın türü ve şiddetine bağlı olarak, oluşan gazların türü ve miktarı da değişir. Eğer gazların türü ve miktarları bilinirse, olası arızalar hakkında yorum yapılabilir. Böylece elektriksel veya termik arızalar, sıcak noktalar, kâğıttaki bozulma ve pompada meydana gelen problemler; trafonun açılmasına bile gerek kalmadan bulunabilir. Eğer trafoda gelişmekte olan arıza veya olaylar varsa, gözlem altında tutulur. Ölçüm aralıkları kısaltılıp arızanın giderilme yolları araştırılır. Arıza tanısının doğru yapılabilmesi için, analiz sonuçlarının uygun bir yönteme göre uzman kişilerce yorumlanması gerekir. Yapılan küçük hataların, yanlış yorumlara neden olduğunu deneyimler göstermiştir.

YAĞ ÖRNEĞİ ALMA KILAVUZU

A - Örnek almaya hazırlık

  1. Yağ örneği mutlaka deneyimli personel tarafından alınmalıdır. Örnek alacak kişinin; kuralları ve yalıtım yağının kirlenmeye karşı çok hassas madde olduğunu bilmesi gerekir.
  2. Örnek alma sırasında kullanılan tüm malzeme; temiz, kuru vestandartlara uygun olmalı yalnızca yalıtım yağı için ayrılmalıdır.
  3. Alkol, su, motor yağı ve diğer yabancı madde bulaşmış şişeler; yağ örneğinin bozulmasına neden olacaktır. Böyle maddeler; özellikle güç faktörü, parlama noktası ve su miktarını önemli ölçüde etkiler. Örneğin; birkaç ppm düzeyindeki motor yağı, şişedeki yağın güç faktörünü tamamen bozmaya yetecektir.
  4. Renkli cam, paslanmaz çelik ve alüminyum şişeler, en uygun örnekleme kaplarıdır. Şişe kapakları; cam, alüminyum veya yağdan etkilenmeyen plastik maddeden yapılmış olmalıdır. Kâğıt, tahta veya normal plastik ve lastikten yapılmış kapaklar, yağların özelliklerini bozabilir.
  5. Renksiz cam şişeler kullanılırsa; üzeri ışık geçirmeyen bir örtüyle örtülür veya kapalı kutulara yerleştirilir. Yalıtım yağı, ultraviole ışınlarına karşı çok duyarlıdır ve 5 dk. ‘dan fazla güneş ışığında beklemesi sakıncalıdır. Eğer uzun süre bekletilirse özellikleri bozulur; renk koyulaşır, güç faktörü yükselir ve iç yüzey gerilimi düşer.
  6. Kötü hava koşullarında zorunlu olmadıkça yağ örneği alınmaz. Eğer yağmurlu, karlı veya rüzgârlı havada almak gerekirse; tüm önlemler kesinlikle alınmalıdır. Olumsuz hava koşulları, yağ örneğine hiçbir şekilde etki etmemelidir. Yağmur veya kar sularının etkilerini önlemek için kapalı bir ortam oluşturulur ve işlemler en kısa sürede tamamlanır.
  7. Yağ testleri için alt vanadan, yağda çözünmüşgaz analizleri için üst vanadan ve serbest gaz analizi için bukolz rölesinden örnek alınması daha uygun olur.
  8. Atık yağların çevreye dağılmasını ve toprağı kirletmesini önlemek için atık yağ kabı kullanılmalıdır. Biriken yağlar daha sonra gerekli işlemler yapılana kadar atık deposunda saklanır.

B - Örnek alma işlemi

  1. Örnek alma vanası ve ekipman iyice temizlenir. Sonra vanaya uygun adaptörler takılır ve uçuna yağdan etkilenmeyen kısa ve sızdırmaz bir hortum bağlanır.
  2. Küçük trafolardan 1-2 litre, büyük trafolardan 2-3 litre yağ atık kabına akıtılarak, borularda biriken durgun yağ boşaltılır. Bu işlem çok önemlidir. Eğer durgun yağ dışarı atılmazsa, alınan örnek trafo veya depodaki gerçek yağı temsil etmez.
  3. Örnek alma şişesine bir miktar yağ konur ve kapağı kapatılır. Şişe çalkalanıp kirlenen yağ atık yağ toplama kabına boşaltılır. Bu işlem en az üç kez tekrarlanarak şişe iyice temizlenir.
  4. Örnek alma vanasına bağlanan hortumun diğer ucu, şişenin alt kısmına kadar uzatılır. Yağın içine hava kabarcıkları girmesini önlemek için, örnek alma vanası yavaşça açılmalı ve şişenin alt kısmından başlanarak dolum yapılmalıdır.
  5. Şişe dolduktan sonra yaklaşık kendi hacmi kadar yağın taşarak akmasına izin verilir. Sonra vana kapatılır ve hortum çıkarılır. Şişe hafifçe eğilerek birkaç milimetre genleşme hacmi kalacak şekilde biraz yağ dökülür. Eğer bu boşluk bırakılmazsa, sıcaklığın etkisiyle yağ genleşerek cam şişeleri kırabilir.
  6. Örnek alma işlemi bittikten sonra, şişelere hava girmeyecek şekilde kapakları iyice kapatılır ve çevresi temizlenir. Şişelerin üzerine bilgi etiketleri eklenir. Renksiz cam şişelerin üzeri ışık geçirmeyen bir örtü ile örtülür.
  7. Taşıma sırasında dış etkilerden korumak için, yağ şişeleri sağlam bir kutuya yerleştirilir.

C - Etiketlere yazılacak bilgiler

  • Seri numarası, gerilimi, gücü, kullanıcı ve üretici firmalar
  • Geçirdiği arıza ve onarımlar
  • İşletme hikâyesi